Qorako'l ta'limi kelajakmi?

QORAKO‘L TUMANI UMUMIY TA’LIM TIZIMI

Buxoro viloyati statistika ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yil holatiga Qorako‘l tumanidagi umumta’lim maktablarida 2 885 nafar o‘qituvchi faoliyat yuritmoqda. Masalan, Qorako‘l tumani 1-maktabida 1 233 nafar o‘quvchiga xizmat ko‘rsatish uchun jami 113 nafar xodim ishlaydi (shu jumladan o‘qituvchilar). Ta’lim muassasalarida o‘qituvchilar ko‘pincha oliy ma’lumotli bo‘lib, milliy tartibda sertifikatsiya (attestatsiya)dan o‘tishi talab etiladi. Internetdagi ochiq manbalarda mahalliy o‘qituvchilarning diplom va sertifikatsiyalash bosqichlari haqida aniq ma’lumot topilmadi. Shuningdek, Qorako‘l tumanida Darg‘ali qishlog‘ida joylashgan Qorako‘l Pedagogika kolleji faoliyat ko‘rsatadi, bu nisbatan yuqori malakali pedagog kadrlarni tayyorlashga xizmat qilishi mumkin.

Saytda topilgan ma’lumotga ko‘ra, tuman “Yangi O‘zbekiston” massivida Davlat bojxona qo‘mitasi mablag‘lari bilan qurilgan 330 o‘rinli yangi maktab binosi foydalanishga topshirilgan. Bu qadam tuman maktablaridagi inshootlarni modernizatsiya qilishga misol bo‘lishi mumkin. Biroq mavjud manbalarda maktablardagi sinfxonalar holati, isitish tizimi yoki texnik jihozlar haqida batafsil ma’lumot keltirilmagan. UZA xabariga ko‘ra, maktab qurilishi chog‘ida mehmonlar (rassiya vakillari) sinfxonalardagi shart-sharoitni ko‘zdan kechirib, ayniqsa sport inshootlarini yanada yaxshilash zarurligini ta’kidlaganlar. Demak, infratuzilma bo‘yicha tuman ichida yangilanishlar bo‘layotgani ma’lum, ammo ayrim qo‘shimcha jihozlar va maydonlar borligicha qolayotgani aytiladi.

Ma’lumotlarga qaraganda Qorako‘l tumanidagi maktablarga oid axborot-kommunikatsiya texnologiyalari (kompyuter sinflari, Internet tarmog‘i, interaktiv doskalar) haqida ma’lumot bermaydi. Umumiy ta’limni raqamlashtirish milliy dasturi doirasida mamlakat bo‘ylab maktablarga zamonaviy kompyuter texnikasi va yuqori tezlikdagi internet kirib bormoqda. Taxmin qilish mumkinki, Qorako‘l tumani maktablarida ham kompyuter sinflari va tarmoqqa ulanish mavjud. Biroq ayni holat, sinfxonalardagi interaktiv doskalar yoki texnik jihozlanganlik darajasi bo‘yicha aniq ma’lumot yo‘q. Shu sababli, o‘qituvchilarga raqamli dars resurslari va interaktiv vositalarni iloji boricha o‘qitishda qo‘llash tavsiya etiladi.

Ochiq manbalar Qorako‘l tuman maktablarining darslik yoki o‘quv-uslubiy materiallar bilan ta’minlanish darajasi haqida hech qanday ma’lumot bermaydi. Umumiy ta’lim maktablarida darsliklar davlat tomonidan bepul taqdim etiladi va har bir sinf uchun zarur boʻlgan adabiyotlar ta’minlanishi lozim. Mahalliy darajada ma’lumot bo‘lmagani tufayli, darsliklar yetishmovchiligi yoki qo‘shimcha metodik resurslar bo‘yicha holatni aniqlashning imkoni bo‘lmadi. Odatda viloyat xalq ta’limi bo‘limi tomonidan yangilangan o‘quv-uslubiy qo‘llanmalar tarqatiladi. Agar mavjud bo‘lsa, o‘qituvchilar xalqaro online kutubxonalar va elektron platformalardan darsliklar to‘plamini ko‘rib chiqib, metodik materiallarni o‘zlashtirishlari mumkin.

Qorako‘l tuman maktablari turli ta’limiy tanlov va loyihalarda faol qatnashadi. Masalan, 2022-yilda tuman xalq ta’limi bo‘limi tasarrufidagi maktab jamoalari o‘rtasida “Mening huquq va majburiyatlarim” tanlovining tuman bosqichi o‘tkazilgan. Bunda o‘quvchilarda huquqiy savodxonlikni shakllantirish, davlat ramzlariga hurmat kabi maqsadlar ko‘zlangan.
Eng yirik natijalarni Qorako‘lning ixtisoslashtirilgan maktabi — Xalqaro matematika maktabi qo‘lga kiritmoqda. Ushbu maktab o‘quvchilari xalqaro olimpiadalarda jami 20 ta oltin, 9 ta kumush va 9 ta bronza medal sohibi bo‘lgan. Xususan, 2019-yil Janubiy Afrika (Durban) shahrida bo‘lib o‘tgan Xalqaro matematika olimpiadasida maktab o‘quvchilari yakka bahsda 1 ta oltin va 2 ta bronza, jamoaviy bahsda esa 4 ta bronza medalni qo‘lga kiritgan. Shu bois respublika rahbari 2020-yilda bu maktab bitiruvchilari 95%dan ortig‘i oliy o‘quv yurtlariga kirishi va ko‘plab medallar yutayotgani haqida ta’kidlagan. Qorako‘l maktablarining bu yutug‘i, jumladan matematikadan, boshqa viloyat va hatto Toshkentdan bolalar kelib ta’lim olishlariga sabab bo‘lmoqda.
Bundan tashqari, maktablarda jamoat-siyosiy, ma’naviy-ma’rifiy tadbirlar ham o‘tkaziladi. Masalan, Davlat bojxona qo‘mitasi tashabbusi bilan boshlangan “Yangi O‘zbekiston bojxonasi” loyihasi doirasida Qorako‘l maktablarida “Yosh bojxonachi” ramziy kursi va tanlovlari tashkil etilgan. Har bir ishtirokchi maktabda “Bojxona bilimdoni” kabi mavzuli darslar va ko‘rik-tanlovlar o‘tkazilmoqda, o‘quvchilar bojxona ishiga qiziqishi oshirilmoqda. Bular kabi milliy dastur va loyihalarda qatnashish Qorako‘l maktablari uchun yangi imkoniyatlarni yaratib bormoqda.

Xulosa qilib aytganda Qorako‘l tumanida umumiy ta’lim sohasida ko’p sonli pedagog kadrlar faoliyat yuritadi (2 885 nafar o‘qituvchi) va ularning bir qismi mahalliy Pedagogika kollejida tayyorlanadi. Yangi ta’lim binolari barpo etilmoqda (masalan, 330 o‘rinli yangi maktab), biroq ayrim jihozlar va sport inshootlarini takomillashtirish talabi saqlanmoqda. Axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanish bo‘yicha aniq ma’lumot yo‘q, lekin respublikada qaytaqarash natijasida zamonaviy kompyuter va internet tarmoqlari joriy etilmoqda. Darslik va metodik vositalar yetkazib berilishi bo‘yicha maxsus axborot topilmadi (davlat siyosatiga ko‘ra bepul darsliklar taqdim etiladi). Qorako‘l maktablari ko‘plab tanlov va olympiadalarda ishtirok etib, katta yutuqlarga erishmoqda (masalan, xalqaro matematik olympiad medallari). Umumiy qilib aytganda, mavjud ochiq ma’lumotlar asosida Qorako‘l tumanining ta’lim sohasi ijobiy o‘sishda, lekin ayrim resurslarni yanada takomillashtirish zarurati borligini ko‘rsatadi. O‘qituvchilarga tavsiya qilinadi: ishlab chiqilayotgan dasturlar va milliy loyihalardan xabardor bo‘lish, zamonaviy metodika va IT resurslarini faol o‘zlashtirish hamda malaka oshirish kurslarida ishtirok etish orqali o‘z ustida ishlash.